ตัวบ่งชี้มะเร็ง
โดย นายแพทย์ ลี ฟิลลิปส์
ตัวบ่งชี้มะเร็งเป็นสสารที่สามารถตรวจจับได้จากเลือด, ปัสสาวะ,
หรือเนื้อเยื่อในผู้ที่เป็นโรคมะเร็งบางประเภท ตัวบ่งชี้
เหล่านี้สร้างขึ้นจากก้อนมะเร็งเองหรือจากปฏิกิริยาที่ร่างกายตอบสนองต่อการเกิดมะเร็ง
การวัดระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งก่อนการรักษาจะช่วยให้แพทย์วางแผนการบำบัดที่
เหมาะสมที่สุดให้กับคนไข้ได้ ค่าของตัว
บ่งชี้ยังสามารถสะท้อนถึงการแพร่กระจายของมะเร็งบางชนิด
นอกจากนี้ยังเป็นประโยชน์ในการทำนายว่าเนื้อร้ายนั้นจะ
สนองตอบต่อการรักษามากน้อยเพียงใด
แพทย์สามารถวัดระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งในช่วงระหว่างการรักษาเพื่อดูผลการ
ตอบสนองต่อการรักษาของคนไข้ ค่าของ
ตัวบ่งชี้ที่ลดลงหรือค่าที่กลับมาอยู่ในระดับปกติอาจแสดงว่าเนื้อร้ายนั้นสนองตอบต่อการ
รักษาได้เป็นอย่างดี หากค่าของ
ตัวบ่งชี้สูงขึ้น อาจหมายถึงเนื้อร้ายที่เติบโตขึ้น
การวัดระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งยังสามารถกระทำภายหลังการรักษาเพื่อ
ตรวจสอบการกลับมาของโรคมะเร็งที่อาจเกิดขึ้น
ตัวบ่งชี้มะเร็งที่ดีต่อการวินิจฉัยมะเร็งจะต้องมีความจำเพาะอย่างมาก
กล่าวคือจะต้องเกิดขึ้นเฉพาะกับคนไข้ซึ่งเป็นโรคมะเร็ง
บางประเภทเท่านั้น
นอกจากนี้ยังต้องมีความไวสูงเพื่อให้สามารถสะท้อนถึงการแพร่กระจายของมะเร็งได้
ในปัจจุบันค่าของ
ตัวบ่งชี้มะเร็งเพียงอย่างเดียวนั้นยังไม่สลับซับซ้อนเพียงพอที่จะนำไปใช้เพื่อตรวจคัด
กรองมะเร็งในผู้ที่มีสุขภาพดีและมีความ
เสี่ยงต่ำ เนื่องจาก
• ระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งสามารถเพิ่มสูงขึ้นได้ในผู้ที่ไม่เป็นมะเร็ง
• ระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งไม่ได้เพิ่มขึ้นในผู้ป่วยมะเร็งทุกคน
โดยเฉพาะในช่วงเริ่มแรกของโรค
• ตัวบ่งชี้มะเร็งหลายตัวไม่ได้จำเพาะกับมะเร็งประเภทใดประเภทหนึ่ง
กล่าวคือระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งหนึ่งชนิดสามารถ
เพิ่มสูงขึ้นได้โดยมีสาเหตุจากมะเร็งมากกว่าหนึ่งประเภท
อย่างไรก็ดี
การวัดระดับของตัวบ่งชี้มะเร็งนั้นจะมีประโยชน์เมื่อนำมาวิเคราะห์ควบคู่กับผลการ
เอ็กซเรย์หรือผลการตรวจ
อื่นๆที่ใช้ในการตรวจจับและวินิจฉัยมะเร็งประเภทที่ผู้เข้ารับการตรวจมีความเสี่ยงสูง
ตัวอย่างของตัวบ่งชี้มะเร็งชนิดต่างๆและการนำไปใช้ในปัจจุบัน
Prostate-Specific Antigen
Prostate-Specific Antigen หรือ PSA นั้นสร้างขึ้นจากต่อมลูกหมากของชายทุกคน
ทั้งที่ผิดปกติและที่เป็นปกติ เมื่อเข้าสู่อายุ
50 ปี ชายส่วนใหญ่จะมีต่อมลูกหมากโตขึ้นและจะผลิตสาร PSA
มากกว่าชายที่อายุน้อยกว่า ค่าตัวบ่งชี้ที่เพิ่มขึ้นอาจพบได้
ในเลือดของชายที่มีอาการอักเสบที่ต่อมลูกหมาก, ภาวะต่อมลูกหมากโต (BPH)
หรือเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก แม้ว่าค่า PSA
จะไม่สามารถช่วยแพทย์ในการแยกแยะความแตกต่างระหว่างโรคทั้งสามได้
แต่ค่าที่เพิ่มขึ้นเป็นการชี้แนะว่าควรต้องทำการ
ตรวจอื่นๆเพิ่มเติมเพื่อดูว่าเป็นมะเร็งหรือไม่
โดยมากแพทย์จะคอยติดตามการเปลี่ยนแปลงของค่า PSA จากช่วงเวลาหนึ่ง
มากกว่าจะวัดจากการตรวจเพียงครั้งเดียว
CA 125
เซลล์จากมะเร็งรังไข่สามารถผลิต CA 125 ได้ แต่ไม่จำเป็นว่าผู้หญิงทุกคนที่มีค่า CA
125 เพิ่มสูงขึ้นจะเป็นมะเร็งรังไข่
ภาวะทางร่างกายต่างๆทั้งที่เกี่ยวกับมะเร็งและไม่เกี่ยวกับมะเร็งเช่นการมีประจำเดือน
และการตั้งครรภ์ สามารถทำให้ค่า
CA 125 เพิ่มสูงขึ้นได้เช่นกัน
Carcinoembryonic Antigen
โดยปกติสามารถพบ Carcinoembryonic Antigen หรือ CEA
ในเลือดของคนส่วนใหญ่ที่มีสุขภาพแข็งแรง ค่า CEA
ที่เพิ่มขึ้นอาจพบได้ในคนไข้ที่ไม่ได้เป็นมะเร็งอย่างโรคลำไส้อักเสบ, ตับอ่อนอักเสบ,
และโรคตับ การสูบบุหรี่
ก็มีผลทำให้ค่า CEA สูงเกินปกติ ด้วยเหตุนี้ค่า CEA จึงไม่ได้มีไว้เพื่อวินิจฉัยมะเร็ง
โดยหลักแล้ว CEA มีไว้เพื่อติดตาม
การแพร่กระจายของมะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งอื่นๆ
Alpha-Fetoprotein
Alpha-fetoprotein หรือ AFP
นั้นโดยทั่วไปสร้างขึ้นโดยทารกในครรภ์ที่กำลังเจริญเติบโต ระดับของ AFP
จะเริ่มลดลง
ภายหลังการคลอดและมักตรวจไม่พบในเลือดของผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรง
(ยกเว้นช่วงตั้งครรภ์) ค่าของ AFP ที่เพิ่มสูงขึ้นจะ
บ่งชี้ถึงมะเร็งตับหรือมะเร็งเซลล์สืบพันธุ์ที่รังไข่หรือที่ลูกอัณฑะ
ซึ่งเป็นมะเร็งภายในเซลล์ที่จะพัฒนาไปเป็นไข่หรือตัวอสุจิ
Human Chorironic Gonadotropin
โดยปกติ Human chorionic gonadotropin หรือ HCG
นั้นสร้างมาจากรกในช่วงของการตั้งครรภ์ ที่จริงบางครั้ง HCG นี้
ถูกนำไปใช้ในการทดสอบการตั้งครรภ์เนื่องจากมีค่าที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงไตร
มาสแรก ค่า HCG ที่เพิ่มขึ้นอาจ
ระบุถึงการเป็นมะเร็งที่ลูกอัณฑะ, รังไข่, ตับ, กระเพาะอาหาร, ตับอ่อน, และปอด
นอกจากนี้การตั้งครรภ์และการสูบ
กัญชาก็สามารถทำให้ค่า HCG สูงขึ้นได้
CA 19-9
ตัวบ่งชี้ 19-9
นั้นใช้เพื่อติดตามและตรวจหาสัญญาณของการกลับมาเป็นมะเร็งลำไส้และมะเร็งที่ช่อง
ทวารหนัก นอกจากนี้
อาจใช้ในการติดตามมะเร็งตับอ่อน, มะเร็งกระเพาะอาหารและมะเร็งท่อน้ำดี
นักวิจัยค้นพบว่าค่า CA 19-9 ที่เพิ่มสูงขึ้นใน
ผู้ที่เป็นมะเร็งตับอ่อนมักจะสัมพันธ์กับอาการของโรคที่รุนแรงขึ้น
ภาวะต่างๆที่ไม่เกี่ยวกับโรคมะเร็งเช่น นิ่วในถุงน้ำดี
ตับอ่อนอักเสบ, ตับแข็ง และถุงน้ำดีอักเสบอาจทำให้ค่า CA 19-9 เพิ่มสูงขึ้นได้
CA 15-3
CA 15-3
เป็นตัวบ่งชี้ที่นิยมใช้ติดตามผลการรักษาของคนไข้เพศหญิงที่วินิจฉัยพบมะเร็งเต้านม
ในขั้นที่ร้ายแรงและ
แพร่กระจายไปถึงกระดูก โดยมากจะไม่พบค่า CA 15-3
เพิ่มขึ้นในผู้หญิงที่เป็นมะเร็งเต้านมในระยะเริ่มแรก
Neuron-Specific Enolase
Neuron-specific enolase หรือ NSE นั้นพบได้ในคนไข้ที่เป็นมะเร็งที่เซลล์ประสาท
( neuroblastoma ), มะเร็งปอดที่เซลล์
มีขนาดเล็ก, Wilms' tumor ซึ่งเป็นก้อนมะเร็งที่พบในเด็่ก, เนื้องอกแบบ melanoma,
มะเร็งต่อมไธรอยด์, มะเร็งไต,
มะเร็งลูกอัณฑะ, และมะเร็งตับอ่อน อย่างไรก็ดี ในการศึกษาตัวบ่งชี้มะเร็ง NSE
มักจะเน้นไปที่คนไข้ neuroblastoma
และคนไข้มะเร็งปอดที่เซลล์มีขนาดเล็ก การวัดระดับของ NSE
ในคนไข้ดังกล่าวจะทำให้ทราบข้อมูลเกี่ยวกับการแพร่
กระจายของโรค, การทำนายภาวะของโรค, และการตอบสนองต่อการรักษาของคนไข้
|
